"Багануур” ХК-ийн цахим хуудсанд зочилж буй танд энэ өдрийн мэнд хүргэе. Багануурын уурхай үүсэн байгуулагдсан цагаасаа улсынхаа гал голомтыг манаж, дүүргийнхээ хөгжлийн түүчээ болон 40 дахь жилдээ үйл ажиллагаагаа амжилттай явуулж байна.

Д.ДОНДОВ: УУЛЫН АЖЛЫН ЭНЭ САЙХАН ХЭМНЭЛЭЭ АЛДАХГҮЙ ЯВААД БАЙХ ХЭРЭГТЭЙ

Баялаг намтартай уурхайчдын нэг, нүүрсний салбарын нэвтэрхий толь хэмээн олонд хүндлэгдсэн, Монгол улсын аж үйлдвэрийн гавьяат ажилтан, техникийн ухааны доктор, ШУТИС-ийн хүндэт профессор, зөвлөх инженер  Д.Дондовыг  MMJ-ийн тусгай дугаарын зочноороо урилаа. Тэрээр Багануурын уурхайн анхны даргаар томилогдож, их бүтээн байгуулалтыг 12 жил гардан удирдсан билээ.

 

Ярилцсан Г.Идэрхангай

Нийслэл хотыг дөчин жилийн турш илч дулаанаар харамгүй тэтгэж ирсэн  томоохон уурхайн баялаг түүхийг бүтээсэн олон зуун эрхэм хүмүүсийн нэг нь Та.  Багануурын уурхайг байгуулах шийдвэр анх, хэдийд гарсан юм бэ?     

1970-аад оны эхээр Монгол улсад аж үйлдвэржилтийн хөгжлийн шинэ үе эхэлсэн. Аж үйлдвэржих, хотжих  үйл явц хүчтэй явагдсанаар Дархан, Эрдэнэт гээд томоохон хотууд байгуулагдсан юм. Тэр үед улс, ардын аж ахуйг хөгжүүлэх V таван жилийн төлөвлөгөөг хэрэгжүүлэх шаардлага үүсч, цахилгаан, эрчим хүчний  ихээхэн хэмжээний хэрэглээ ч гараад ирлээ. Үүнийг хангахад нүүрс маш их хэрэгтэй болж,  төр засгийн зүгээс Монгол орныг түлшээр хэрхэн хангах вэ гэдэгт онцгой анхаарч эхэлсэн. Ерөөс энэ асуудлыг шийдэх гол гарц нь Дорноговь аймагт Өвдөг худагийн нүүрсний уурхайг байгуулж,  жилдээ  2 сая тонн нүүрс олборлох ажлыг V таван жилийн төлөвлөгөөндөө тусгаж оруулсан л даа. Монгол-Зөвлөлтийн Засгийн газрын хоорондын хэлэлцээрийн дагуу Өвдөгхудагийн уурхайг ЗХУ-ын хөрөнгөөр бариулах шийдвэр ингэж гарсан юм. Энэ үед Шарын голын нүүрсний уурхай ид сайхан ажиллаж байлаа.

Гэхдээ Шарын голын уурхай, Налайхын уурхай нэгэнт Монгол орны эрчим хүчний хэрэгцээг нүүрсээр бүрэн хангах боломжгүй, хүчин чадал нь хүрэхгүй байсан болохоор Өвдөгхудагийн нүүрсний ордыг ашиглах нь зүйтэй гэж үзэж л дээ, төр засаг.  Тэгтэл Өвдөгхудагийн ордын нүүрс хүхэр ихтэй, цахилгаан станцад хэрэглэж болохгүй, усны нөөцгүй гэдэг нь тодорхой болсноор хүндхэн асуудлуудтай тулгарч  эхэлсэн. Ийм хүндрэлээс гарах нэг арга нь Шарын голын уурхайн өргөтгөл, нөгөө талдаа Хэрлэн голын хөвөө  Багануурын бүсэд нүүрсний томоохон орд байж магадгүй гэсэн сонирхолтой  дүгнэлтийг Зөвлөлтийн уулын ашиглалтын инженер  Анри Белинкин хийсэн.

Үүгээрээ энэ хүн Монгол-Зөвлөлтийн Засгийн газар хоорондын хэлэлцээрийн эсрэг үг хэлж байгаа хэрэг. Ингээд Монгол улс яахаа мэдэхгүй байж байтал Эрдэнэтийн орд дээр хайгуул хийж дуусгаад нутаг буцах гэж байсан “Зарубежгеологи”-ийн ангийг Багануур дээр хайгуул хийлгэх шийдвэрийг хоёр улсын Засгийн газар гаргасан нь маш азтай тохиолдол болсон. Ингээд 1976 оноос Багануурт “Зарубежгеологи”-ийн анги хайгуул хийгээд томоохон хэмжээний нүүрсний давхарга байгааг илрүүлчихлээ. Улмаар нөөцөө тогтоож, 1977-1980 оны хооронд буюу гуравхан жилийн дотор уурхайн эхний  ээлжийг ашиглалтад оруулсан.

Монгол улсын нүүрсний асуудлыг шийдэх эхний ажил нь жилд 1 сая тонн нүүрс олборлох хүчин чадалтай Шарын голын нүүрсний уурхайг 2,5 сая тоннд хүргэх хэрэгтэй гэдгийг ЗХУ-ын Нүүрсний аж үйлдвэрийн сайд Б.Ф.Братченко манай нэг хүлээн авалтан дээр шууд хэлсэн байдаг юм. Ингээд л Шарын голын уурхайг өргөтгөх  ажил эхэлж, зэрэгцээд Багануурын уурхайн зураг төсөл хийх ажил ч өрнөсөн дөө.

Багануурын уурхайг ашиглалтад оруулах түүхэн нөхцөл ингэж бүрдсэн юм байна. Дараагийн том ажлууд ар араасаа ундарсан нь мэдээж. Та түрүүн гуравхан жилийн дотор уурхайн эхний ээлжийг ашиглалтад оруулсан гэж хэлсэн. Уурхайн бүтээн байгуулалтыг маш богино хугацаанд, амжилттай хийжээ?

Багануурын  уурхайн  геологи хайгуулын тайлан гарч, нөөц батлагдсаны дараах техникийн зураг төсөл хийх ажлыг уулын  ашиглалтын инженер Анри Белинкин удирдсан. Үүн дээр ЗХУ-ын  Гипрошахт институтын байгууллагын удирдлага дор 23 институт ажилласан гэхээр ямар нүсэр ажил өрнөсөн нь тодорхой харагдаж байгаа биз. Анри Белинкин энэ хооронд Багануурын уурхайд хичнээн ч удаа ирсэн юм бэ дээ. Үндсэндээ  уурхайн анхны зураг төсөл гарч ирэхтэй зэрэгцээд барилга байгууламжийн ажлууд эхэлсэн юм. Энэ үед бас нэг аз тохиолдсон нь Эрдэнэтийн бүтээн байгуулалтад оролцсон “Мед молибден строй”-гоор Багануурын уурхайн цогцолборын бүх барилга, байгууламжийг бариулахаар болсон шийдвэр.

“Мед молибден строй” асар том үйлдвэрлэлийн баазтай. Үүнийгээ яах вэ гэдэг асуудал тухайн үед гарч ирж байлаа. Багануурт Зөвлөлтийн 17 барилгын байгууллагын  удирдах баг ажилласан юм шүү. Нэг хэсэг нь монтажаа хийж байхад, нөгөө нь засаг чимэглэлийн ажил хариуцаж, багаж тоног төхөөрөмжүүдээ нийлүүлж байх жишээтэй. Энэ бол хөдөлмөрийн үнэхээр том хүч л дээ. 1979-1987 оны хооронд Багануурт  олон зуун хүн бужигнаж  байлаа.  ЗХУ-ын 16 Бүгд Найрамдах Улсаас ирсэн барилгачид Багануурын уурхайг хоттой нь барьж байгуулсан. 145 мянган метр квадрат орон сууц, 964 хүүхдийн суудалтай гурав, 820 хүүхдийн суудалтай хоёр сургууль, 282 хүүхдийн суудалтай 5 цэцэрлэг гээд иж бүрнээр бүтээн босгосон.

Соёлын ордон, биеийн тамирын заал, танхим, Багануур хотын захиргааны ордон гээд бүгдийг л барьж байгуулсан. Анх 50 мянган хүн амтай байхаар тооцсон Багануур хотод одоо 35 мянга орчим хүн амьдарч байна. Өнөөдөр Багануур хот шиг хүүхдийн цэцэрлэгээр иж бүрэн хангагдсан  газар Монголд байхгүй. Улаанбаатарт хүүхдээ цэцэрлэгт өгөх гэж тулалдаан  болж байхад Багануур цэцэрлэгтээ хүүхэд авах гэж өрсөлдөөн болж байна. Ерөөсөө Багануурт энэ мэтчилэн нийгэм, ахуйн чанартай бүх асуудал анхнаасаа  шийдэгдсэн юм.

Бүтээн байгуулалтад мэргэжлийн барилгачдаас гадна цэргүүд, илгээлтийн эзэд гар бие оролцсон  гэж сонсож байсан юм байна?

Зөвлөлтийн 2000 барилгачнаас гадна зохион байгуулалттай барилгачид гэж нэрлэгдсэн  Зөвлөлтийн 1500 орчим цэрэг, Монгол барилгачдын 500 орчим ажилчин, Төв, Дундговь аймгуудаас болон Улаанбаатарын 54, 48-р сургуулиас ирсэн 2000  гаруй илгээлтийн эзэд гээд нүсэр хүчээр Багануурын уурхайг хоттой нь босгосон. Багануурт 10 мянган хүнтэй цэргийн том девиз байлаа. Орос, Хятадын харилцаа тааруу байсан учраас тэнд цэргүүдийг  олноор нь байрлуулж байж л дээ. Бүтээн байгуулалтад мөн Улаанбаатар төмөр зам, Багануур, Багахангайн төмөр замын барилгачид, эрчим хүчний инженер, техникийн барилгачид  хүчин зүтгэсэн.  Илгээлтийн эзэд бүгд мэргэжилтэй болсон. Хүмүүсээ сургаж бэлтгэх гээд бөөн л ажил ундардаг байж билээ. Белазын жолоочийг гэхэд Эрдэнэт, Шарын голын уурхай руу явуулж сургана. Цахилгаан экскаваторын машинч хагас жил сургалтад хамрагдаж байж жолоодох эрхтэй болно. Хамгийн сайхан нь Багануурт баригдсан бүх орон сууцны барилга уурхайн захиргааны мэдэлд байсан. Би хамгийн түрүүнд уурхайчиддаа, инженер техникийн ажилтнууддаа байр хуваарилж байлаа. Хотын захиргааны дарга нар надаас өөрсдийн ажилчдадаа байр өгөхийг гуйна. Зөвлөлтийн барилгын удирдлагууд бүгд надад ажлаа тайлагнадаг, зөвлөлдөг байлаа.

Та Багануурын уурхайн анхны даргаар ажиллахаас өмнө Шарын голын уурхайн ерөнхий инженер байсан байх аа. Багануурын уурхайтай ямар сэжмээр хувь заяагаа холбосон юм бэ?

Би 1965 онд хуучнаар Ленинградын Уул уурхайн их сургуулийг төгссөн. Төгсөж ирээд Бүрэнцогтын гянтболдын уурхайгаас ажил хөдөлмөрийн гараагаа эхлүүлсэн юм. Гэвч осолд орсоноос хойш далд уурхайд ажиллах боломжгүй болж, 1967 онд Шарын голын уурхайд яамны томилолтоор очсоноос хойш миний амьдрал нүүрсний салбартай холбогдсон. Намайг Шарын голын нүүрсний уурхайд очиход уурхай дөнгөж ашиглалтад орсон байлаа. Тэнд найман жил ерөнхий маркшейдер, ерөнхий инженерээр ажиллаад дараа нь Багануурын уурхайн даргаар 12 жил ажилласан. Тэнд миний бүх ажил, амьдралын бүтээн байгуулалт өрнөсөн. Багануурын хувьд анхны бие засах газраас сүүлчийн том барилгыг дуустал зөвхөн миний гарын үсэгтэй хүлээж авсан байдаг. Хамгийн сүүлд 6 сая тонн нүүрс олборлох хүчин чадалтай нүүрсний уурхайг улсын комисс нь гарын үсэг зураад хүлээн авч билээ. Ингээд яамны орлогч сайдын албан тушаалд томилогдоод хоёр жил болсны дараа багшийн ажилд шилжиж өнөөдрийг хүрлээ. Уурхайн дарга нараас  анхны гавьяат нь би юм билээ.

Таныг томилогдож очихоос өмнө Багануур түр уурхайн хэмжээнд ажилладаг байсан гэсэн?

Тийм ээ. Би 1979 оны аравдугаар сард Багануурын уурхайн даргаар ирсэн. Намайг ирэхэд Багануурын түр уурхай  жилдээ 170 мянган тонн нүүрс олборлодог байлаа. Яамны орлогч сайд Н.Эрдэнэ намайг энд хүргэж ирсэн юм. Уурхай иж бүрэн ашиглалтад ороогүй байхдаа нүүрсээ түр уурхайгаас гаргадаг байж. Намайг ирсэний дараа эхлээд 400 мянган тонн нүүрсийг Улаанбаатарт нийлүүлээд дараа нь нэг сая, хоёр сая, дөрвөн сая тонноор  нэмэгдсээр 1992 онд 6 сая тонн олборлох хүчин чадалтайгаар  уурхайн үйл ажиллагааг өргөтгөсөн юм.

1988 онд хамгийн их буюу 4 сая 53 мянган тонн нүүрс олборлож байсан. Багануурын уурхай тэр үедээ Владивостокийн цахилгаан станцуудад  1 сая тонн нүүрс экспортлож байлаа шүү дээ. Монгол улс түүхэндээ анх удаа гадаадын оронд нүүрсээ экспортлосон түүх Багануураас эхтэй.

Өнгөрсөн жил Багануурын уурхай 4 сая 17 мянган тонн нүүрс олборлосон байна. Энэ үнэхээр том амжилт биз?

Тэгэлгүй яах вэ. Маш том амжилт шүү. Үүнээс өмнө бол 3.800.000-3.900.000 тонн нүүрс л олборлодог байлаа. Э.Номинчулуун захирал сайн ажиллаж байна гэж би хувьдаа харж талархаж байгаа. Намайг уурхайн дарга байхад 120 инженер, 1500 ажилчинтай байсан. Одоо энэ уурхайд 1100 хүн ажиллаж байна. Багануурын уурхайн ажилчид их сайн ажиллаж байгаа нь тодорхой байна. Уурхайн эдийн засгийн үзүүлэлтүүд 2017 оноос сэргээд эхэлчихэж. Цаашдаа ногдол ашиг хуваах нөхцөл ч  бүрдэж. Төр засгийн зүгээс ч Багануурын уурхайд  тодорхой арга хэмжээ авсан байна. Үүний нэг нь нүүрсний борлуулалтын үнийг нэмэгдүүлсэн явдал. 1 тонн нүүрсийг 31 мянган төгрөгөөр олборлодог. Тэгвэл дулааны цахилгаан станцуудын худалдаж авах үнийг 33000 төгрөг болгож өсгөсөн байна. 3000 төгрөгийг 4 сая тонн нүүрсээр үржүүлбэл их тоо гарна. Үүнээс гадна Багануурын уурхай Японы Засгийн газрын тусгай зээлийн өр болох 67 сая ам.долларын өртэй байсан. Энэ өрийг Засгийн газраас нь тэглэчихэж. Одоо бол ил уурхай нэг их зовж зүдрэхгүйгээр өөрийгөө аваад явчих хэмжээнд очиж байх шиг байна. Ажилчдын сэтгэл санаа  ч өөдрөг сайхан байна.

Багануурын уурхай анх бий болгосон уулын ажлын төлөвлөлт, горимоороо явагдаж байгаа юу?

Багануурын уурхай  уулын ажлын горимоороо явж байна. Мэдээж ашиглалтын технологи талаасаа зураг зүйн хувьд зарим зүйл өөрчлөгдсөн. Энд нэг зүйлийг хэлэхэд  Монголд цорын ганц цахилгаанжсан төмөр замын тээвэртэй уурхай нь Багануур байлаа шүү дээ. Гэтэл улс даяараа зах зээлийн нийгэмд шилжсэнээс үүдээд ЗХУ-аас нийлүүлдэг цахилгаанжсан төмөр замын сэлбэгүүд олдохоо больж, нөгөө талаас дэлхийг дамнасан компаниуд уул уурхайн том экскаватор оруулж ирэх  болсон. Техник, технологийн энэ шинэчлэлийг Багануур дагахаас аргагүй. Японоос зээлээр  том чадлын машинууд  худалдаж авсан ч ийм учиртай.

Хэрэв хуучин нийгмийн систем хэвээр үргэлжилсэн бол Багануур цахилгаанжсан төмөр замтай байх байлаа. Тухайн үедээ ЗХУ-д мэргэжил эзэмшсэн төмөр замын 15 залуу боловсон хүчин, инженер залуусыг Багануурт авчирч ажиллуулсан. Тэгэхээр Багануурын уурхай зөвхөн уурхайчид төдийгүй төмөр замчдыг ч бэлтгэсэн. Тэдний  нэг нь “Улаанбаатар төмөр зам” ХНН-ийн дарга Д. Жигжиднямаа.

Уулын ажил технологи талаасаа өөрчлөгдсөн болохоос биш горимоороо явагдаж байна гэлээ. Туршлагатай мэргэжилтний хувьд хэлэхэд цаашид анхаарах зүйлүүд юу байна вэ?

Маш сайхан, цэгцтэй явагдаж байгаа уулын ажлын хэмнэлээ л алдахгүй яваад байх хэрэгтэй. Уурхайгаар явах зам дагуу, ойр орчимд мод тарьчихсан байгаа биз. Өмнө нь бол энд хөрсийг нь эргүүлсэн шороо тоос л байлаа. Овоолгын хажуугаар мод тарьсан нь надад үнэхээр сайхан санагдсан шүү. Багануурын уурхай дор хаяж 628 сая тонн нүүрсний нөөцтэй. Үүнийг 100 саяыг нь олборлосон гэж үзвэл цаана нь 500 сая тонн нүүрсийг ашиглах боломжтой.

Жилд 5 сая тонныг олборлоход  уурхай лав  100 жил ажиллахаар байна. Та нар уурхайнхаа хүчин чадлыг жилд 5 сая тонноос битгий хэтрүүлээрэй, 100 жилд ийм хэмжээний нүүрс гаргах уурхай Азид ховор шүү гэж би саяхан Багануурын удирдлагуудад зөвлөсөн. Уурхайн хувьд эрийн цээнд хүрсэн, ид сайхан үе дээрээ ирж байна.

Уурхайн дэргэд том чадлын цахилгаан станц, шахмал түлшний  үйлдвэр байгуулна  л гээд байгаа. Би үүнийг буруу гэж хэлэхгүй ч  дэд бүтэц, орчин нөхцөл энэ тэрээ бодолцоод Багануурын уурхайн энэ сайхан хот тохижилт, гэр хорооллоо битгий эвдчихээсэй гэж хүсдэг. Багануураас 40 километрийн зайтай Цайдам нуурын нүүрсний том орд бий. Тэндээсээ нүүрсээ зөөгөөд байж болно. Багануурт биш, Цайдам нуурын уурхайн аман дээр цахилгаан станцаа байгуулаад  эрчим хүчээ гаргах боломжтой гэж үздэг. Хэрэв ийм шийдэл гарвал Багануурын дүү Цайдам нуур хот дагалдан босох ирээдүйтэй.

Цахилгаан станц гэснээс Багануурын уурхайд цахилгаан станц байгуулах ажил хуучин нийгмийн үед хүчтэй яригдаж байсан юм билээ. Энэ ажил яагаад зогсчихсон юм бэ?

Анри Белинкиний номонд дурьдсанаар Багануурт 100 мянган хүн амтай байгуулах зорилготой байж. Хайгуул дээр аз тохиосон, барилга байгууламж,  бүтээн байгуулалт дээр аз тохиосон ч хамгийн азгүй нь 1991 оны хоёр улсын өөрчлөн байгуулалтын давалгаанаар Цахилгаан станцаа барьж чадаагүй. Нийгмийн энэ том өөрчлөлт гуравхан жил хойшилсон бол бид Багануурт цахилгаан станцаа барьчих байлаа. Саяхан би тэр цахилгаан станцын суурийг очиж үзлээ. Цахилгаан станцаа байгуулах гээд бүх зүйлээ бэлтгэчихсэн, уурхайгаас 8 сая тонн нүүрс олборлож нийлүүлэх бүх зураг төслийг боловсруулсан байсан юм.

Багануурын уурхайд өдгөө 30-40 жилийн насжилттай техникүүд ажилласаар л байна. Зарим хүмүүс уурхайн технологид томоохон өөрчлөлт хийх хэрэгтэй гэж байхад нөгөө хэсэг нь одоо байгаагаа засч янзлаад яваад байхад болно гэсэн бодолтой байдаг. Таны хувьд?

Техникийн насжилт гэж битгий бодоорой, сайн л тордоод бай гэж би зөвлөдөг.  Энэ техникүүд чинь дан төмрөөс бүтсэн учраас засч сэлбээд байх боломжтой. Тэр байтугай Багануурын уурхайчид өөрсдөө экскаваторын шанага үйлдвэрлэдэг болсон байна. Энэ бол маш том амжилт.

Ер нь өнөөдрийн өндөрлөгөөс харахад Монголын тэргүүлэх уурхайн мэргэжилтнүүдийн дийлэнх нь Багануур, Шарын голын уурхайгаас төрж гарсан байдаг. Үүгээрээ Багануурын уурхай уул уурхайн салбарын боловсон хүчнийг бэлтгэхэд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан гэдэгт хэн ч эргэлзэхгүй  байх?

Үнэхээр Багануурын уурхайд бэлтгэгдсэн мэргэжилтнүүд Оюутолгой, Тавантолгой гээд томоохон уурхайнуудад ажиллаж байна. Шивээ-Овоогийн уурхайн ажилчдын дийлэнх нь Багануураас төрж гарсан хүмүүс. Уурхайн дарга Н.Шагдаржав гэхэд намайг ажиллаж байх үед хэлтсийн дарга байлаа. Багануурын уурхайн Авто үйлдвэрлэлийн хэлтсийн дарга  Д.Эрдэнэбат, Цахилгаан цехийн дарга Х.Балсандорж нар хожим төрийн түшээ болсон.Мөн технологийн хэлтсийн даргааар ажиллаж байсан Р.Сундуй мэргэжлийн яамны газрын дарга, Ерөнхий механик Ж.Хишигт, хэсгийн дарга Д.Дамбапэлжээ, ерөнхий маркшейдер Т.Шуурай, цехийн дарга Б.Гантөмөр Багануурын уурхайн дарга болцгоосон.

Ерөнхий инженер Ж.Жамъян  “Мон Маг” ХХК-ийн Ерөнхий захирлаар  ажиллаж байна. Одоо ч мөн Багануурын уурхайн хэсгийн дарга   уурхайгаа удирдаж байна. Ер нь Багануураас Монголын нүүрсний салбарын сүүлийн үеийн  бүх боловсон хүчин гарсан. Нүүрсний салбарт анхны боловсон хүчин нь Налайхын уурхайгаас эхтэй. Дараагийнх нь Бүрэнцогтоос гаралтай. Бор-Өндөрийн хайлуур жоншны уурхайчид бүгд Бүрэнцогтын уурхайн хүмүүс. Харин Шарын  голын уурхайн ажилчдыг Зүүнбаянгийн нефтийн үйлдвэр, Налайхын уурхайн хүмүүс бүрдүүлж байна. Уул уурхайн салбарын боловсон хүчин ингэж нэг нэгийгээ нөхөж, хөгжүүлж, дэмжиж байдаг бичигдээгүй хуультай.

Ярилцлагын төгсгөлд Багануурын уурхай, Тавантолгойн уурхайн ТЭЗҮ-ийг боловсруулж, Монголын нүүрсний аж үйлдвэрийн салбарт үнэтэй хувь нэмэр оруулсан, таны анд нөхөр Анри Белинкиний талаар асууя. Түүний өдрийн тэмдэглэлээр бүрдсэн “Монголын нүүрсний салбарын ил товчоон” номыг та хөрвүүлж уншигчддын гар дээр тавьсан.

Белинкин бол үнэхээр Монголын төлөө их зүйл хийсэн. Энэ хүн яагаад Монголын төлөө Гипрошахт зураг төслийн институт, Монгол-Зөвлөлтийн Засгийн газар хоорондын комисс, Эдийн засгийн хамтын ажиллагааны хороо гэсэн том байгууллагуудын удирдлагуудтай үзэлцэж байсан юм бэ.  Тэр бол Монголын төлөө зүрх сэтгэлтэй хүн. Монголын нүүрсний салбарт өөрийн 45 жилийн амьдралаа зориулсан энэ агуу  хүмүүнийг Багануурын уурхайн 40 жилийн ойн арга хэмжээндээ урьсан.

Анри Белинкинийг  1975 онд Шарын голын нүүрсний уурхайн өргөтгөлийн зураг төслийг хийх үеэр бид хоёр анх танилцаж байлаа. Адуунчулууны уурхайн өргөтгөлийн зураг төсөл, Тавантолгой ордын нүүрсний орд газрыг ашиглахтай холбоотой геологи хайгуулын ажилд шаардлагатай  ТЭЗҮ-ийг энэ хүн зохиосон. Дараа нь, Тавантолгой нүүрсний ордыг жилд 20 сая тонн нүүрс олборлох ТЭЗҮ-ийг бас л  Анри хийсэн.  Энэ талаарх мэдээлэл бүхий 132 боть ном одоо яамны фондод бий.  Би зөвхөн түүний хийсэн ажлуудаас ганц нэг жишээг дурьдаж байгаа нь энэ шүү. Түүний нөр их хөдөлмөрийг Монголын төр үнэлж, Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одонгоор шагнасан.

Тэрээр  Монголын нүүрсний уурхайн түүхийг нэг бүрчлэн маш сонирхолтойгоор бичсэн “Монгольский дневник” номоо 2015 онд бидэнд илгээсэн нь өнөөдөр “Монголын нүүрсний салбарын ил товчоон” нэртэйгээр уншигчдад хүрээд байгаа юм.

Анри Белинкин номынхоо төгсгөлд “Би дахиад Багануурын сайхан уурхайг харж чадах болов уу. Агуу их Хэрлэн голынхоо хөвөөнд очиж чадах болов уу” гэж бичсэн байсан. Тэгвэл удахгүй энэ эрхэм хүн  уурхайчдын урилгаар Монголд минь ирэх нь ээ.

Ярилцсан Танд баярлалаа. 

СУРГАЛТ ЗОХИОН БАЙГУУЛЛАА

“Багануур” ХК-ийн Захиргаа Хүний нөөц удирдлагын хэлтэс “МЭДЛЭГЭЭ АХИУЛЖ МЭДЭЭЛЛЭЭ ШИНЭЧИЛЬЕ, ХАМТРАН АЖИЛЛАЖ ХАНДЛАГАА ӨӨРЧИЛЬЕ” сарын аяны хүрээнд Багануур дүүргийн Цагдаагийн хэлтсийн замын цагдаагийн тасгийн байцаагч нартай хамтран “Монгол Улсын Замын хөдөлгөөний дүрэм”, “Зөрчлийн тухай хууль”-ийн холбогдох заалтаар сургалт зохион байгууллаа. Монгол Улсын газрын газрын 2018 оны 08 дугаар сарын 08-ны өдөр Замын хөдөлгөөний дүрэм шинэчлэгдэж 2018 оны 11 дүгээр сарын 1-ний өдрөөс хэрэгжих болсонтой холбогдуулан хийсэн уг сургалтад нийт 10 хэсгийн 616 ажилтан хамрагдлаа.

 

ЗҮҮН БҮСИЙН МАТЕМАТИКИЙН IV ОЛИМПИАД АМЖИЛТТАЙ ЗОХИОН БАЙГУУЛАГДАЖ ДҮН МЭДЭЭГЭЭ ГАРГАЛАА

Багануур дүүрэгт 10 дугаар сарын 20, 21-ний өдрүүдэд Зүүн бүсийн математикийн IV олимпиад амжилттай зохион байгуулагдаж дүн мэдээгээ гаргалаа. Нийт 50 гаруй багш, 300 гаруй сурагчид оролцсоноос нийлбэр дүнгээр Сүхбаатар аймаг 5 алт, 8 мөнгө, 9 хүрэл медаль хүртэж тэргүүн байранд орсон бол Замын-Үүд 3 алт, 2 мөнгө, 7 хүрэл хүртэж удаах байранд орсон юм. Түүнчлэн Багануур дүүргийн сурагчид 3 алт, 3 мөнгө, 10 хүрэл медаль хүртсэн байна.

Нийт багш сурагчдаа цаашдын сурлага, хөдөлмөрт нь амжилт хүсэхийн сацуу зорин ирсэн та бүхэн минь аян замдаа сайн яваарай.

Хүүхдүүд, багш нараа дэмжин ажиллах нь ирээдүйн боловсролд оруулж байгаа бидний хичээл зүтгэл байх болно.

Хариуцлагатай уул уурхайн түүхт БАГАНУУР ХК 40 жил

ИНЖЕНЕР ТЕХНИКИЙН АЖИЛТНУУДАД ЗОРИУЛСАН СУРГАЛТ

Багануур ХК-ийн Захиргаа Хүний Нөөц Удирдлагын Хэлтэс
“МЭДЛЭГЭЭ АХИУЛЖ МЭДЭЭЛЛЭЭ ШИНЭЧИЛЬЕ, ХАМТРАН АЖИЛЛАЖ ХАНДЛАГАА ӨӨРЧИЛЬЕ” сарын аяныхаа хүрээнд Инженер техникийн ажилтнуудад зориулсан сургалтыг өнөөдөр зохион байгууллаа. Хувь хүний бодит чадварын хөгжлийг тодорхойлох, мэдлэг олгох, шинэ мэдээ мэдээлэл түгээх зорилготой тус сургалтын үеэр Хүний хөгжил, судалгаа эрхэлсэн дэд захирал О.Туяа “Уурхайчин хүний хөгжил” сэдэвт лекц уншсан бол Төслийн удирдлага хөгжлийн хүрээлэн ТББ-ын сургагч багш Б.Пүрэвсүрэн “Бүх талын боловсрол олгох 5 талт зарчим” сэдэвт лекцийг инженер техникийн ажилтнуудад зориулан уншсан юм.

“БАГАНУУР” ХК ШИЛДЭГ ТОХИЖИЛТТОЙ АЖ АХУЙ НЭГЖЭЭР ГУРАВДУГААР БАЙРАНД ШАЛГАРЛАА

“Манай хороо-Миний гудамж” аяны хүрээнд орчныхоо тохижилт, ногоон байгууламж соёлжилтод шинэлэг ажлуудыг зохион байгуулж хотын өнгө үзэмжийг нэмэгдүүлэхэд бодит хувь нэмэр оруулсан хэмээн биднийг шагналаа. Түүхэн 40 жилийн ойгоо угтан, ойдоо зориулан хийсэн та бүхний ажлыг өнөөдөр ийнхүү үнэллээ. Сэтгэл, зүтгэлээ зориулан хийсэн ажил бүр амжилт дагуулдаг. Та бүхэндээ баярлалаа.

 

Х.БАЛСАНДОРЖ: ЭХ ОРНЫХОО ГАЛ ГОЛОМТЫГ ТАСАЛЖ БОЛОХГҮЙ ГЭСЭН СЭТГЭЛЭЭР ЗҮТГЭЖ ХЯМРАЛЫН ХЯМД ҮЕИЙГ ДАВЖ ЧАДСАН

Багануур ХК-ийн Гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж байсан Х.Балсандоржтой ярилцлаа.

Багануур ХК-ийн 40 жил энэ онд тохиож байна. Та Монгол улсын эрчим хүчний хэрэглээний нүүрсний дал шахам хувийг хангадаг энэ том байгууллагад олон жил ажилласан хүний нэг. Сэтгэгдлээ хуваалцана уу?

Залуу насны сайхан цаг үе маань Багануурын уурхайд эхэлж, энэ уурхайд үргэлжилсэн л дээ. Дөнгөж сургууль төгссөн залуу Багануурын уурхайд ирж байлаа. Слесариас нь эхлээд уурхайн даргын албыг хаших хүртлээ ажилласан. Залуу насны 15 жилээ Багануурын уурхайд өнгөрөөсөн минь миний  амьдралын хамгийн сайхан үеийн нэг. Багануурын уурхайнхаа 40 жилийн ойг тохиолдуулж хамт ажиллаж байсан уурхайчид, ахмадууд, өнөө үед бидний хөдөлмөрийг түүчээлж яваа залуу үедээ ойн баярын мэнд хүргэе. Уурхай маань цаашдаа цэцэглэн хөгжиж, Монгол улсынхаа гал голомтыг үүрд бадраагаарай гэж хүсч байна.

Шилжилтийн үеийн Багануурын уурхайн нөхцөл байдал ямар байсан бэ? Энэ түүхэн үед уурхайг удирдаж явсан хүний хувьд мэдээж дурсамж хөндсөн олон үйл явдлууд өрнөсөн байх?

Багануурын уурхай зах зээлийн эдийн засагт шилжих эхний үе шатанд бусад салбарын адил хямралтай байсан. Социализмын үед бий болсон материал, тоног төхөөрөмж, сэлбэг хэрэгслийн санаглтын систем устаж үгүй болсноос гадна бодлогоор үнийн зохицуулалт хийдэг явдал зогссон. Боловсон хүчний хангамж, нөөц бүрдүүлэлт төлөвлөгөө бодлоготой явж байсан нь тасалдсан учраас уурхайн үйл ажиллагаа хямралын байдал руу шилжсэн л дээ. Үйлдвэрт ажилладаг машин тоног  төхөөрөмжийн тоо цөөрсөн. Хэдийгээр машин  техник байгаа ч сэлбэг хэрэгсэл, материалгүй, засвар хийх бололцоогүй учраас эдвэрсэн зогссон байдагтай хэцүү цаг байлаа. Үйлдвэрлэлийн процесс тодорхой хэмжээний материалаар тасрах асуудал байнга гарна. Шатах тослох, тэсрэх материалууд, дизелийн түлшээр саатаж үйлдвэр зогсох энүүхэнд. Боломжийн сайн инженер техникийн ажилтны нэг хэсэг нь ганзаганад, нөгөө зарим нь хувийн хэвшил рүү явж ЗХУ-ын мэргэжилтнүүд нутаг буцсан. Ийм шалтгаанаар боловсон хүчний нөөц, бололцоо хүндэрсэн. Уурхайн санхүүгийн байдал дордсон учраас шатахуун тэслэх материал авах, ажилчдынхаа цалинг тавиад дараа нь дизелийн түлшээ авдаг байсан цаг. Бэлэн мөнгөний хомсдол үүссэн болохоор цалингаа авахын тулд Улаанбаатар хот руу тусгай машин, буутай хамгаалагч явуулж байсан түүх Багануурт бий. Улаанбаатарын цахилгааныг тодорхой хугацаанд байнга хязгаарлаж байсан үе шүү дээ. Нүүрсний хангамж, эрчим хүчний салбарын найдвартай ажиллагаа муудсанаас болсон хэрэг.

Багануурын уурхай хямралыг хэрхэн давсан бол?

Уурхайчдын хувьд цалин нь бага, амьдрал нь хэцүү байсан ч хямралын үеийг давах ёстой, улс орныхоо гал голомтыг тасалж болохгүй гэсэн сэтгэлээр зүтгэсэн учраас хямралын хүнд үеийг давж чадсан. Бэрхшээлийг давж чадвал асар их нөөц, ирээдүй Багануурын уурхайд байгааг эмдэж байсан учраас тэгэж зүтгэсэн л дээ. Нүүрсний асар их нөөцтэй, Улаанбаатарт хамгийн ойрхон нүүрсний уурхай учраас цаашдаа ч байр сууриа алдахгүй хөгжөөд явна гэдгийг харсан хэрэг. Нэг талаас хямралтай байдалд зохицож ажиллах арга хэмжээг авч хэрэгжүүлсэн. Нөгөө талаас засгийн газар ч ойлгож дэмжсэн. Хямралын эхэн үе буюу машин тоног төхөөрөмжийн хангамж муу байсан үед Японы Засгийн газрын буцалтгүй тусламжаар Багануурын уурхайд 20 ширхэг 40 тоннын даац бүхий авто машин, долоон ширхэг бульдозер нийлүүлсэн юм. Монголд ашиглаж үзээгүй барууны техникүүдийг тэр үед анх удаа Багануурын уурхайнхан ашигласан түүхтэй. Уурхайн зүгээс барууны техник дээр ажилллах хүмүүсээ сургаад машин техникээ хүлээж авсан. Тэгээд Японы мэргэжилтнүүдийн тусламжтайгаар угсарч, ашиглалтанд оруулж байлаа. Уурхайчдын хувьд хэмнэлт гаргах, эвдрэлээ багасгах, өртөг зардлаа хямдруулах, сахилга батаа дээшлүүлэх, хариуцлагатай байх чиглэлийн арга хэмжээнүүдийг авсан нь үр дүнгээ өгсөн.

Дөчин жил ажилласан том уурхайн хувьд тулгамдсан асуудал цөөнгүй бий. Цаашид илүү хөгжихийн тулд амжуулах ёстой ажлууд ч хүлээгдэж байгаа. Саяхан Засгийн газар уурхайн талаар шийдвэр гаргахдаа нүүрсний үнийг чөлөөлөх асуудлыг судална гэчихлээ. Нүүрсний үнийн асуудал их эртнээс яригдсан байх аа?

Дэлхийн банкнаас зээл авах үед ч яригдаж байсан асуудал. Засгийн газар тухайн үед Дэлхийн банктай тохиролцож гэрээ хийсэн байдаг л даа. Дэлхийн банкнаас нүүрсний үнээ чөлөөлөх санал тавьсан байдаг юм. Харамсалтай нь Дэлхийн банк үүргээ биелүүлж зээлээ олгосон ч Засгийн газар гэрээгээр хүлээсэн үүргээ биелүүлэлгүй нүүрсний үнийг барьсаар өнөөдрийг хүрсэн. Багануур болон бусад уурхай алдагдалтай үнээр бүтээгдэхүүнээ борлуулсан хэвээр байна. Багануурын хувьд Дэлхийн банкны зээлийг буцаагаад төлөх санхүүгийн хуримтлал үүсгэж чадаагүй нь ийм учиртай. Харин сүүлийн хоёр гурван жилийн хугацаанд Засгийн газар нүүрсний үнийг эрчимтэй нэмж, алдаагаа засах бодлогыг зөв зүйтэй хэрэгжүүллээ. Үүний үр дүнд Багануур, Шивээ-Овоогийн уурхай өнгөрсөн жил ашигтай ажилласан. Сүүлийн хориод жилийн хугацаанд анх удаа болж байгаа процесс. Хоёрдугаарт Засгийн газар саяхан Багануур, Шивээ-Овоогийн уурхайн Японы Засгийн газар, Дэлхийн банкнаас авсан зээлийг Засгийн газрын хөрөнгө оруулалтад тооцох шийдвэр гаргалаа. Өөрөөр хэлбэл зээлийг төлүүлэхгүйгээр хааж байна. Засгийн газрын зүгээс уурхайн хувьд авч байгаа маш том арга хэмжээ. Тодруулбал Багануурын уурхай урт хугацаат зээлийн өрийн үлдэгдэлгүй боллоо гэсэн үг. Өрийн үүрэггүй болчихоор энэ компанийн санхүүгийн чадавхи эрс дээшлэх бололцоо бүрдэж байна. Багануурын уурхай санхүүгийн хувьд гайгүй болж эхэлсэнд олзуурхаж байна.

Уурхайн өмнө тулгамдаад байгаа гол асуудал нь юу вэ?

Техникийн шинэчлэл уурхайн тулгамдсан гол асуудал болоод байна. Дэлхийн банкны зээлийн хөрөнгөөр ахиухан хөрөнгө оруулалт хийж техникийн шинэчлэл хийсэн удаатай. Тэр цагаас хойш дорвитой хөрөнгө оруулалт хийгээгүй. Уурхай дотоод эх үүсвэрээрээ л  бага хэмжээний тоног төхөөрөмж, машин механизм авах ажил хийсээр ирсэн. Багануурын уурхайн машин тоног төхөөрөмжийн ашиглалтын хугацаа дууссан гэсэн асуудал бий. Засвар үйлчилгээ хийсээр өнөөг хүрсэн л дээ. Өөрөөр хэлбэл техникийн шинэчлэл хийх зайлшгүй шаардлага үүсчихсэн. Техникийн шинэчлэл хийж чадахгүй яваа нь уурхайн хэвийн үйл ажиллагаанд сөргөөр нөлөөлж байна. Машин техникүүд нь бүрэн ажиллахгүйгээс болж уурхайн хөрс хуулалт хоцрох, хөрс хуулалт хоцрохоор технологийн горимын зөрчил гарах, хөрс хуулалтын алдагдалд орох байдал ажиглагдаж эхэлсэн.

Техникийн шинэчлэлийг яаж хийвэл эдийн засгийн хувьд үр өгөөжтэй бол?

Техникийн шинэчлэлийг уламжлалт аргаар хийгээд хэрэггүй байх. Тодруулж хэлбэл одоогийнх шиг тээвэртэй хөрс хуулалтын үйл ажиллагаа явуулсаар байвал зардал өндөр гарах сөрөг талтай.  Сүүлийн үеийн техник технологийг ашигласан тээвэргүй хөрс хуулалтын схем буюу конвейерийн тээврийн системийг нэвтрүүлэх нь зүйтэй. Техникийн шинэчлэлийг ингэж хийвэл зардал бага гарна. Техникийн шинэчлэлийг цогцоор нь хийсэн үед л Багануурын уурхайн нөөцийг бүрэн олборлох боломж нээгдэнэ.

Сүүлийн үед олны анхаарал байгаа Багануурын уурхайн лицензийн маргааны тухайд та ямар тайлбар хэлэх вэ. Таныг уурхайг удирдаж байх үед эхэлсэн асуудал бил үү?

Намайг Багануурын уурхайн захирлаар ажиллах үед буюу 1996 онд Ашигт малтмалын шинэ хууль батлагдсан юм. Хуучин лицензтэй үйл ажиллагаа явуулж байсан уурхайнууд шинэ хуулийн дагуу лицензээ дахин авах шаардлагатай болсон л доо. Тухайн үед  нүүрсний салбарын 17 уурхай бүгдээрээ төрийн өмчийн оролцоотой байлаа. Уурхайнууд тухайн оныхоо аравдугаар сараас өмнө лицензээ шинэчлэх байсан ч бүгдээрээ өргөдөл өгч амжаагүй түүх бий.  Үүнээс болж Засгийн газар дээр бөөн асуудал үүссэн удаатай.  Уурхайн дарга нар Засгийн газрын хуралдаанд дуудагдаж, цалингийнхаа 20 хувийг гурван сарын хугацаанд хасуулах хариуцлага хүлээж байсан юм. Тэр үед Засгийн газар нүүрсний 17 уурхайд тухайн ордыг нь ашиглуулах тогтоол гаргасан нь ийм учиртай. Өөрөөр хэлбэл Багануурын уурхайд Багануурын ордыг ашиглуулах шийдвэр гаргасан гэсэн үг. Энэ тогтоол өнөөдрийг хүртэл хүчин төгөлдөр үйлчилж байна. Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг Засгийн газрын энэ  тогтоолыг зөрчиж  Багануурын уурхайн лицензтэй талбай дээр лиценз олгосон асуудал байдаг. Засгийн газраас шийдвэр гарсны дараа миний бие Багануурын нүүрсний уурхайн хил  хязгаарын гадна нэг ч тонн нүүрс үлдэхгүй байхаар тооцож лицензийг нь авч байсан. Сүүлд үүссэн лицензийн маргааны тухайд бага сага асуудал яригддаг. Лицензийг нь авсан гээд буй хувийн компани Багануур дүүргийн нутаг дэвсгэрт оршдог  уурхайн лицензийг авахын тулд Багануур дүүрэгт нь хандаагүй юм билээ. Төв аймгийн Баяндэлгэр сумаас санал, бичиг авсан асуудал дуулддаг. Энэ утгаараа Багануурын уурхайн лицензийг хууль бусаар авсан гэх бүрэн үндэстэй. Тэгэхээр уурхайн лицензийг буцааж олгох ёстой. Уул уурхайн компанийн оршин тогтнох үндэс нь лицензтэй талбай, нөөц шүү дээ. Багануурын уурхайд өнөөдөр нөөц нь байгаа ч  лиценз нь асуудалтай байна. Засгийн газар, хууль хяналтын байгууллага энэ асуудлыг  шалгаж буруутай хүмүүст нь арга хэмжээ авах ёстой. Төрийн өмчит хариуцлагатай компани, Монгол улсын түлш эрчим хүчний салбарын 60 хол давсан хувийг 40 жил нүүрсээр тэжээж байгаа энэ уурхайн  лицензийг буцааж өгөх хэрэгтэй. Ингэх нь шударга ёсонд нийцнэ.

Ярилцсан Г.Идэрхангай

 

 

 

ХАРИУЦЛАГАТАЙ УУЛ УУРХАЙН ТҮҮХЭН ЗАМНАЛТАЙ БАГАНУУРЫН УУРХАЙ

“The Mongolian Mining Journal”- ийн сэтгүүлч Г.Идэрхангайн сурвалжлагыг та бүхэндээ хүргэж байна.

40 жилийн ойгоо угтаж буй Багануурын уурхайн ажил амьдралыг сурвалжлахаар MМJ-ийн баг зорьж очлоо. Нарлаг дулаахан ч сэвэлзсэн салхитай энэ өдөр Төв захиргааны байрны өмнөх талбайд гоёлын дээл хувцастай, энгэртээ одон медаль гялалзуулсан ахмад уурхайчид хуран цуглажээ. Тэд дурсамжаа сөхсөн халуун дулаан яриа өрнүүлэн сууцгаах нь дэргэдүүр өнгөрсөн хэн бүхний анхаарлыг эрхгүй татна. 40 жилийн ойн баримтат киноны зураг авалтдаа оролцохоор уурхайн нэр хүндтэй эрхмүүд хүрэлцэн ирсэн нь энэ ажээ.

“Бид анх удаа уурхайн гурван үеийн уулзалтыг зохион байгуулж байна. Монголын уул уурхайн салбарын томоохон бүтээн байгуулалтын амьд гэрч болсон тэднийгээ уулзуулж, уурхайгаараа аялуулангаа ажил амьдралынх нь арвин туршлага, үнэтэй сургамжийг сонсох сайхан байна” хэмээн уурхайн ажилтнууд ярилаа. Багануурын уурхайтай амьдрал, хувь заяагаа холбож, бүтээн байгуулалтын он жилүүдэд нь залуу насаа мөнхөлсөн ахмад буурлууд уурхайдаа ирээд нулимс унагах нь ч бий. “Энэ миний жолоодож байсан машин, тэр бидний ажиллаж байсан газар..” гэх зэргээр дуу алдах, догдлон хөөрөх тэдэнд дурсах зүйл үнэхээр арвин ажгуу. Анхны бүтээн байгуулалтаас нь эхлээд өнөөг хүртэл уурхайдаа тасралтгүй ажиллаж буй ахмадууд ч цөөнгүй байна.
Одоогоос зургаан жилийн өмнө буюу идэр есийн жавар тачигнасан 2012 оны хоёрдугаар сарын өдрүүдэд MMJ-ийн сурвалжлах баг Багануурын уурхайн горнякуудтай уулзаж байв. “Хасах 40 хэмийн хүйтэнд уурхайчид нийслэлийнхээ галыг алдуулахгүйн тулд өдөр шөнөгүй ажиллах үе бий. Бид уурхайчдаараа бахархдаг. Тэд бол улс орныхоо төлөө жинхэнэ баатарлаг үйлс бүтээж яваа хүмүүс” хэмээн тухайн үеийн уурхайн удирдлагуудын хэлж байсан нь санаанд буулаа.
Тэртээ 1978 онд эзгүй зэлүүд Нүүрэнтэйн хөндийн Багагүн нуурын зүүн дэнжид уурхайн анхны гэр баригдаж, анхны тэсэлгээ хийснээс хойш Монгол, Оросын ард түмний гар, сэтгэл нийлсэн их бүтээн байгуулалт өрнөж, өнөөдрийн Багануурын уурхайг бий болгосон түүхтэй. Гэхдээ энэ удаад дурсамж түүх хүүрнэхээс илүүтэй 40 жилийн түүхт уурхайн үйлдвэрлэлийн явц байдалтай танилцахыг сурвалжлах баг зорилгоо болгосон юм.
Нийслэлээс уурхай руу засмал замаар саадгүй хүрч очно. Улаанбаатараас зүүн тийш 130 км зайтай, Хэнтийн уулархаг мужийн зүүн өмнөд хэсэгт Хэрлэн голын баруун эргийн дагуу Багануурын орд газар байршина. Зүүн хойноос баруун урагш чиглэсэн суналтай, уртаараа 12 км, өргөнөөрөө 4-5 км талбайг эзэлж тогтсон энэ уурхайд нүүрсний үндсэн 3 давхаргаас олборлолт явуулдаг.
Аюулгүй ажиллагааны зааварчилгааны дагуу бид хантааз, хамгаалалтын малгайгаа өмсөөд технологич инженер М.Эрдэнэбатаар газарчлуулан уурхайг бүхэлд нь харж болохуйц өндөрлөгт хүрч очив. Тусгайлан засч бэлдсэн модон саравч бүхий энэ өндөрлөгөө уурхайчид “Ерөнхийлөгчийн тавцан” хэмээн нэрийджээ. Саравчны тулгуур багана бүрт Багануурын уурхайн түүх өгүүлсэн гэрэл зургуудыг байршуулсан нь сонирхолтой харагдав. Өндөрлөгөөс уурхайг бүхэлд нь тольдон харж болохоос гадна дээрх зургуудаас товч бөгөөд тодорхой мэдээлэл аваад буцаж болохоор ажээ. Тавцанг тойруулан мод тарьж, зүлэгжүүлж буй бөгөөд “Удахгүй энд ногоон зүлэгтэй, сайхан төгөл бий болно” хэмээн инженер залуу итгэл төгс хэлэв. Өндөрлөгөөс уурхай хүртэлх зам дагуу усалгааны систем суурилуулж, мод суулгасан байх агаад түрүүчээсээ ургаж төлжиж буй зулзаган модод олон болжээ.
Багануурын уурхай говийн уул толгод бага зэргийн цасанд дарагдсан мэт цайвартан харагдана. Олборлолт явагдаж буй ихэнх нүүрсний уурхайд машин тэрэг сүлжилдэн давхилдаж, шороо тоос манарч байдаг бол энд харьцангуй нам гүм орчин угтана.
“Нүүрсний өнгөн хөрс цайвар учраас ингэж харагддаг. Хөрс хуулсны дараа Улаанбаатар хотыг илч дулаанаар хангадаг нүүрс гарч ирнэ дээ” хэмээн хажууд яваа уурхайн ажилтан хошигнов. Ерөнхийдөө 90-100 метрийн зузаан хөрс хуулж байж, 15-20 метр зузаантай нүүрс гаргаж авдаг ба уул, геологийн нөхцөлийн хувьд Багануур, Шивээ-Овоогийн уурхай Тавантолгой ордоос хүнд гэж мэргэжилтнүүд үздэг.
Уул-1, Уул-2 гэсэн үндсэн хоёр хэсэгт олборлолт явагдаж буй бөгөөд 2018 онд өмнөх жилүүдийн амжилтаа давтан, 4.100.000 тонн нүүрс олборлох төлөвлөгөөтэй ажиллаж буйгаа уурхайн инженерүүд яриандаа дурдаж байлаа.
Бид уурхайн гүн рүү нэвтэрч, дөнгөж нээгдээд байгаа нүүрсний аман дээр очив. Харахад маш багахан талбайд нүүрс ил гарч ирсэн мэт боловч эндээс 2018 онд 720 мянган тонн нүүрс олборлоно гэхээр хэр их нөөцтэй нь тодорхой болно. Нүүрсний амны хажууханд ЭШ-15/90 загварын аварга экскаватор ачилт хийхээр зогсчээ. 1981 онд ашиглалтад орсноос хойш бараг 40 жил тасралтгүй ажиллаж байгаа энэхүү алхагч экскаваторын сумын урт 90 метр, шанаганы багтаамж нь 15 шоо метр. Сонирхолтой нь уг экскаваторыг 40 жил жолоодож буй Хөдөлмөрийн баатар, гавьяат уурхайчин Н.Мөнхбаяр 1981 онд залуучуудын байгууллагын илгээлтээр Багануурын уурхайд анх ирж ажиллажээ. Экскаватор машинч хоёрын ажиллаж буй жил эн чацуу юм. ЭШ-15/90 нь Монголд цор ганц байдаг экскаватор. Мөн ЭШ-20/90 хэмээх 20 метр кубын багтаамж бүхий шанагатай экскаватор Багануураас өөр уурхайд байхгүй.
Ийнхүү бид нүүрсний шинэхэн нээгдсэн амтай танилцаад уурхайн үйлдвэрлэлийн дараагийн хэсэг болох ачилтын талбайд очлоо. Тус уурхайд нийлүүлэгдээд удаагүй байгаа Катерпилларын өөрөө буулгагч машины тэвшинд мөн л ЗХУ-д үйлдвэрлэгдсэн ЭКГ-5А экскаватор нүүрс ачиж байхтай таарав. 1981 оноос хойш Багануурын уурхайд хүчин зүтгэж буй уг экскаватор, СAТ брэндийн техниктэй тун чадамгай хослон ажиллаж байг ажиглах нэн сонирхолтой. “Энэ хоёр техник маш сайн хосолж ажилладаг. Хамгийн гол нь шанаганы утгах хэмжээ СAT-ын машинд яг тохирдог” хэмээн 30 дахь жилдээ Багануурын уурхайд ажиллаж буй экскаваторын машинч сонирхуулаа.
Урин дулаан цагаар экскаваторуудад засвар үйлчилгээ хийчихвэл бүтэн жилдээ дажгүй ажиллачихдаг аж. Гэхдээ олон жилийн насжилттай эдгээр техникийг жагсаалаас гаргачихалгүй өдий зэрэгтэй ажиллуулж буй нь яах аргагүй монгол инженерүүдийн ур ухаан, хөдөлмөр зүтгэлийнх юм. Орос техникүүд насжилт өндөртэй ч тордоод, засч сэлбээд байвал ажиллаад л байдаг хэмээн хэлэх ахмад уурхайчид олон байна.
Багануурын уурхайчид сүүлийн нэг жилд хэд хэдэн шинэ санаачилга гарган ажиллаж байгаагийн нэг нь “Шанага” төсөл юм. Уурхайн ажилчид үүндээ урамшин дахин хоёр шанага үйлдвэрлэхээр бэлтгэл ажилдаа хэдийнэ ороод байна. Энэ жил тус уурхай ОХУ-аас хоёр шанага худалдаж авах байснаа больж, өөрсдөө үйлдвэрлэхээр болсон нь энэ. Өвлийн ид ачааллаас өмнө хоёр шанагаа үйлдвэрлэж, уурхайн хөрс хуулалт, олборлолтод ашиглахаар төлөвлөжээ. Цаашид ЭШ-15/90, ЭШ-20/90 зэрэг аварга экскаваторуудын шанагыг үйлдвэрлэх боломжтой гэж үзэж буйгаа тэд нуусангүй.
“Багануур” компани сүүлийн хэдэн жилд уурхайн техникийн бааз өргөтгөлдөө онцгой анхаарч буй бөгөөд Катерпиллар болон Комацу брэндийн өөрөө буулгагч автосамосвал, экскаваторуудыг үйл ажиллагаандаа нэвтрүүлээд байгаа юм. Ингэснээр уурхайн олборлолтын үр ашиг тодорхой хэмжээнд нэмэгдэж, уулын ажлын төлөвлөгөөгөө биелүүлэх боломжтой болсноо уурхайн удирдлагууд онцолж байлаа. Уурхайн амнаас өдөртөө 1700 тонн нүүрс ачигддаг бөгөөд эндээс төдий л холгүй нүүрс хүлээн авах бункерт хүргэгдэж, улмаар галт тэргээр нийслэл хотыг зорьдог. Бид нүүрс хүлээн авах хэсэгт очиход аль хэдийнэ галт тэрэг ирчихсэн нүүрсээ ачиж байлаа.
Тус бункер нийтдээ 250 тонн нүүрсний багтаамжтай. Нүүрс хүлээн авч дамжуулах байгууламжийн бутлуурын хэсэгт орсон нүүрс 0-150 мм-ийн диаметр бүхий бутармаг болж гарч ирдэг. Ингээд дараагийн дамжлага руу шилжиж, вагонд хүргэх нөөцийн бункер руу урт конвейерээр хүргэгдэнэ. Хоногт 76 вагон нүүрс ачих нормтой бөгөөд технологи дамжлагын хүчин чадал цагт 10 вагонд ачих зориулалттай. Үүнийг ажлын 9.30 цагаар тооцвол үндсэндээ 83 вагонд нүүрс ачдаг. Ийнхүү бутармаг болсон эрчим хүчний нүүрс Улаанбаатар хотыг зорьж, дулааны цахилгаан станцуудад нийлүүлэгдэнэ.
Багануурын уурхайд шинээр эрчимтэй хийгдэж буй томоохон ажлын нэг нь уурхайн ус шүүрүүлэлт. Уурхайг тойруулан 80-90 гүний цооног өрөмдсөн бөгөөд үндсэндээ нүүрсний давхаргыг усгүй болгох ажил өрнөж буй юм. Жилд 5.5-6 сая шоо метр ус шүүрүүлж буй бөгөөд уурхайн олборлолтын чиглэл өөрчлөгдөх хэсэг дээр ус шүүрүүлэлтийг урьдчилан явуулж байгаагаа Багануурынхан онцолж байсан. Ус шүүрүүлсэн хэсэгтээ шимт хөрс хуулж, тусад нь овоолго үүсгээд буцаагаад нөхөн сэргээлтдээ ашигладаг аж. Шимт хөрсөө тусад нь хурааж авдаг гэсэн үг.
Багануурын уурхай өнгөрсөн 40 жилийн хугацаанд мөрдөж ирсэн хөдөлмөр, аюулгүй ажиллагааны соёлын талаар сурвалжлагад дурдахгүй өнгөрч болохгүй. Тус уурхай хөдөлмөр аюулгүй, ажиллагааны удирдлагын тогтолцооны OHSAS-18001 стандартыг нэвтрүүлэхээр 2017 оноос зөвлөх компанитай гэрээ байгуулан ажиллаж байна. Энэ хүрээнд уурхайн ХАБЭА-н бодлогоо боловсруулан, аюул ослыг илрүүлэх, мэдээлэх, бууруулах чиглэлээр бүхий л ажлын байранд дүн шинжилгээ хийн ажиллаж байна.
Уурхайн нөхөн сэргээлтийн нүдэнд харагдахуйц үр дүнтэй үйл ажиллагааг Багагүн нуураас харж болно. Энэ нуур Уул-1-ийн олборлолтын явцад ширгэх дөхжээ. Учир нь уулын ёроолоор байсан усыг сорсны улмаас нуурын ус олборлолтын хэсэг рүү нэвчээд байж. Тиймээс нуурын усыг нэвчүүлэхгүй байх арга хэмжээ авч, их уурхайгаас гарсан усаа буцаагаад нуур руугаа цутгажээ. Өнөөдөр ч гэсэн уурхайгаас гарсан усыг шүүрүүлэн нуур руу хийж буй. Багагүн нуур ийнхүү сэргэсэнд нутгийн олон олзуурхаж байв.

Э.НОМИНЧУЛУУН: УУЛ УУРХАЙН ХӨГЖИЛД ЭРДЭМТДИЙН ОРОЛЦОО ЧУХАЛ

ЯРИЛЦСАН: Д.ОЮУНЧИМЭГ

“Зууны мэдээ” сонин салбар, салбарын тэргүүлэгчид, шинийг санаачлагчдыг “Leaderships forum” буландаа урьж, Монгол Улсын хөгжлийн гарц, боломжийн талаар ярилцаж байгаа билээ. Тэдний сонирхолтой шийдэл, санаануудыг уншигчдадаа хүргэж байна. Энэ удаагийн зочноор “Багануур” хувьцаат компанийн гүйцэтгэх захирал Э.Номинчулууныг урилаа.

 

БАЙГАЛИЙН БАЯЛАГ БА ЭДИЙН ЗАСАГ

Аливаа улс орны эдийн засагт байгалийн баялаг нь чухал үүрэгтэй. Тэр дундаа Монгол Улсын эдийн засагт уул уурхайн түүхий эд, байгалийн баялаг томоохон байр суурийг эзэлдэг гэж болно. Сүүлийн хоёр жилийн хугацаанд монголчууд газрын баялаг ялангуяа, коксжих нүүрсийг дэлхийн зах зээлд гаргаж буй нь нэлээд үр дүнтэй ажил болсон.

Тодруулбал, “Эрдэнэс тавантолгой” компанийн төсөл хөтөлбөр, ТЭЗҮ-ийг боловсруулан дэлхийн зах зээл рүү борлуулах, олон улсын хөрөнгийн биржид бүртгүүлэн хувьцаа гаргах ажлыг хийж байна. Мөн түүнчлэн тухайн төслийнхөө үр шимийг хувьцаа хэлбэрээр ард түмэндээ хүртээхээр ажиллаж байгаа нь сайшаалтай.

Энэ нь эдийн засагт эерэг үр дүн үзүүлэх болно. Уул уурхайн салбар улсын эдийн засагт голлох байр суурийг эзэлж байна. Тухайлбал, МҮХАҮТ-аас жил бүр зохион байгуулдаг “ТОП-100” аж ахуйн нэгжийн тэргүүлэх байр суурийг ашигт малтмал, уул уурхайн салбарт үйл ажиллагаа явуулдаг компаниуд эзэлж байгаагаас харж болох юм.

ЭРДЭМТЭН, СУДЛААЧДЫН ОРОЛЦОО

Ашигт малтмалыг үр ашигтай зарцуулах, улс орны хөгжил, эдийн засагт оруулах хувь нэмэр, өгөөжийг нь өндөр төвшинд хүргэхийн тулд салбарын эрдэмтэн, судлаачдын оролцоо чухал. Өмнө нь нүүрсний газар, институт гэж байсан. Харин одоо эрдэм шинжилгээний хүрээлэн болон салбарын мэргэжлийн байгууллагыг нэгтгэн судалгаа болон бодлогын бичиг баримтад тулгуурласан шийдвэр гаргах хэрэгтэй. Энэ нь зөвхөн уул уурхайн салбарт хамааралтай зүйл биш. Бусад салбарт ч хамаатай.

Ийнхүү эрдэмтэн судлаачидтай хамтарснаар улс орны хөгжлийн суурь бодлого, эдийн засгийн чадавхыг сайжруулахад тэдний оюуны бүтээлд түшиглэсэн төсөл хөтөлбөрүүдийг гаргаж олон улсын зах зээлд нэвтрүүлэх нь илүү үр дүнтэй байх болов уу. Ер нь улсыг хөгжүүлэхэд олон талын ургалч үзлээс гадна талуудын оролцоотой бодлого, шийдвэр, төсөл хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх боломжийг бүрдүүлэх хэрэгтэй. Тодруулбал, онол, практик хосолсон загварыг ажиллуулах ёстой.

Жишээлбэл, нүүрсний салбарт ямар асуудал тулгарч буйг дан ганц төрийн бодлогоор зохицуулах боломжгүй. Төрийн зүгээс дэд бүтцийн асуудлыг шийдвэрлэхэд анхаарч болно. Харин хувийн хэвшил, эрдэмтэн судлаачид хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх, үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх, нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх гарц гаргалгааг олж түүнийгээ хэрэгжүүлэхийн тулд төрийн бодлогын дэмжлэг авах учиртай.

Хамгийн ойрын жишээ гэвэл түүхий нүүрсээ экспортлохдоо их, бага үнээр гаргасан гэж шүүмжлэгддэг. Хэрэв бид илүү орлого олъё гэвэл боловсруулсан нүүрсийг экспортод гаргаж болно шүү дээ. Үүний тулд техник технологи, шинэ санаачилга шаардагдана. Хувийн хэвшил техникийн асуудлаа шийдвэрлэлээ гэхэд эрдэмтэн судлаачид эцсийн бүтээгдэхүүн хийх шинэ санааг дэвшүүлдэг байх учиртай.

НЭМҮҮ ӨРТӨГ ШИНГЭСЭН БҮТЭЭГДЭХҮҮН ҮЙЛДВЭРЛЭЛ

Судалгааны институтийг байгуулан түүндээ түшиглэн ямар чиглэлийн үйлдвэрлэл явуулах, ямар бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх вэ гэдгээ тодорхойлох хэрэгтэй. Химийн институтийг түшиглэн үйлдвэрлэл явуулах их нөөц бололцоо бий. Жишээлбэл, нүүрснээс нефть болон хулдаас гаргаж авах боломжтой. Тэгэхээр нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэснээр тухайн салбар хөгжихийн зэрэгцээ эдийн засагт ч дорвитой өсөлт гарч ирнэ.

Манай улс байгалийн баялгаа түшиглэн хөгжихийн тулд гарч байгаа түүхий эдээ өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх боломжийг эрэлхийлж байгаа ч төдийлөн үр дүнд хүрэхгүй байна. Үүнд дээр дурдсан эрдэмтэн, судлаачдын оролцоо нөлөөлж байгаа хэрэг. Мэдээж хөрөнгө оруулалт зайлшгүй шаардагдана. Хэрэв эцсийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхээр зоривол нэн тэргүүнд хөрөнгө оруулалтын асуудал тулгарна. Үүнийг шийдвэрлэх олон арга зам бий.

Сүүлийн жилүүдэд улсын эдийн засаг хүнд байгаа учраас уул уурхайгаас олсон орлого улсын төсвийн бүрдүүлэлтэд зарцуулагдаж байгаа. “Эрдэнэт”, Оюутолгой, “Эрдэнэс тавантолгой” компани төсвийн орлогын дийлэнх хэсгийг бүрдүүлдгийг хүн бүр мэднэ. Тэгэхээр энэ үйлдвэрүүд гүн боловсруулах үйлдвэрлэл байгуулах чиглэлээр ажиллах нь зүйтэй гэж үздэг.

МЭРГЭЖЛИЙН БОЛОВСОН ХҮЧНИЙГ БЭЛТГЭХ

Улсын эдийн засгийг чадавхжуулж, үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэхийн тулд нэн тэргүүнд судалгааг сайн хийх нь чухал. Үүний дараагаар аль салбарт, ямар төсөл хэрэгжүүлбэл илүү өгөөжтэй вэ гэдгээ тодорхойлон эрэмбэлэх нь зүйтэй. Мэдээж төслийг хэрэгжүүлэхийн тулд техник технологи, хөрөнгө оруулалтын асуудал тулгарна. Үүнтэй зэрэгцэн боловсон хүчний асуудал ч гарч ирнэ. Тэгэхээр аль ч салбарт дутагдаж буй мэргэжилтэй боловсон хүчнийг бэлтгэх талд төрийн бодлогоор зохицуулалт хийж, дэмжих нь зүйтэй.

Дэлхийн зах зээл дээр өрсөлдөхүйц бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхийн тулд чадвартай мэргэжилтэн чухал байдаг. Мэргэжлийн ажилтныг бэлтгэхийн тулд онол заахаас гадна дадлага туршлага хуримтлуулахад анхаарах ёстой. 2.5-4 жил сураад төгссөн оюутан ажлын байран дээр гарсны дараа чадавхжих шаардлагатай болдог. Магадгүй гадны орны туршлагаас хуваалцах ч хэрэг гарна. Тэр ч бүү хэл техник технологийг эзэмших дадлага суулгахын тулд тухайн оронд нь очиж үйлдвэрлэлийн дадлага хийх зайлшгүй шаардлага бий.

Эдгээр асуудлыг цогцоор нь шийдвэрлэхийн тулд төр боловсролын салбартаа анхаарлаа хандуулах нь зүйтэй гэж хардаг. Хэрэв бид үйлдвэрлэлээ хөгжүүлэхийг зорьж байгаа бол энэ чиглэлээр боловсон хүчнээ бэлтгэх учиртай. Үүний тулд 5-10 жилийн хугацаа зарцуулах болов уу.

УУЛ УУРХАЙ БА ХӨРӨНГИЙН ЗАХ ЗЭЭЛ

Багануур компанийн тухайд Монголын хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй. Нээлттэй хувьцаат компани. Хэдийгээр хувьцаа эзэмшигчидтэй ч цөөхөн удаа ногдол ашиг тараасан байдаг юм. Энэ нь ашигтай ажиллаж чадахгүй байгаатай холбоотой. Гэхдээ сүүлийн жилүүдэд тодорхой хэмжээгээр ашигтай ажилласан боловч ногдол ашиг хуваарилж чадахгүй байна. Учир нь манай компаниас гарч буй бүтээгдэхүүний үнийг төрөөс хатуу барьж байгаа нь нөлөөлж буй хэрэг.

Тухайлбал, нэг тонн нүүрсийг 39 мянган төгрөгөөр олборлож байгаа боловч 31.500 төгрөгөөр борлуулах учиртай. Бид нийт гаргаж байгаа нүүрснийхээ 95 хувийг эрчим хүчний салбарт нийлүүлдэг.  Тэгэхээр ашигтай ажиллах нь битгий хэл бүр алдагдалд орох хэмжээнд байгаа юм. Энэ тохиолдолд бид хувьцаа эзэмшигчдэд ногдол ашиг тараах боломжгүй болдог. Үүнээс гадна манай үйлдвэр техник технологийн шинэчлэлийг зайлшгүй хийх шаардлагатай. Үүнд хөрөнгө оруулалт хэрэгтэй болдог.

Тухайлбал, нэг экскаваторыг 12.5 жил ашиглан шинэ тоног төхөөрөмж авч ашиглах учиртай атал багадаа 20 жил ашигладаг. Энэ хугацаанд экскаватороо ажиллуулахын тулд сэлбэгт их хэмжээний хөрөнгө зарцуулдаг. Энэ нь зардлыг өсгөж байгаа учраас нүүрсний борлуулалтын өөрийн өртөг нэмэгдэж байгаа юм. Түүнээс гадна бид зардлаа хэмнэх бүхий л арга хэмжээг авч байна.

Өнгөрсөн онд гэхэд экскаваторын шанага үйлдвэрлэн ашиглалтад оруулсан. Ингэснээр 100 гаруй сая төгрөгийг хэмнэж чадсан. Дотоод нөөц бололцоогоо ашиглан тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэхийг зорьж эд анги сэргээх төсөл боловсруулсан. Энэ мэтчилэн дорвитой ажлуудыг хийж гүйцэтгэн үйлдвэрээ өргөжүүлэх, хөгжүүлэхийг зорин ажиллаж байна.

“БАГАНУУР” КОМПАНИЙН ИРЭЭДҮЙ БА УЛСЫН ХӨГЖИЛ

Багануурын нүүрсний уурхайд ирээдүй бий. Манай үйлдвэрт мэргэшсэн, туршлагатай боловсон хүчин бий. Цаашид хөгжүүлээд явах суурь баазтай. Тэгэхээр техникийн шинэчлэл хийхийн тулд хөрөнгө оруулалт хэрэгтэй. Түүнчлэн өртөг шингэсэн эцсийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх шаардлагатай. Тухайлбал, утааг бууруулахын тулд сайжруулсан түлш хэрэглэх шаардлагатай гэсэн төрийн бодлого гарсан. Энэ хүрээнд өнгөрсөн онд шахмал түлшний үйлдвэрийн төслийг “Монничикон трейд” компанитай хамтарч хийсэн.

ТЭЗҮ-ийг нь Эрчим хүчний яамны шинжлэх ухаан техникийн зөвлөлөөр оруулж батлуулсан. Одоогоор хөрөнгө оруулалтын асуудлыг шийдвэрлэх шаардлагатай. Төслийн хүрээнд гадны дэвшилтэт технологийг ашиглан Америк, Австралийн технологиор хаягдалгүй түлш үйлдвэрлэхээр зорьж байна. Ингэснээр нэгдүгээрт, хийн түлш гарна. Хоёрдугаарт, нефтийн өмнөх бүтээгдэхүүн гарна. Гуравдугаарт, шахмал түлш гарах юм. Төсөл хэрэгжсэнээр 190 мянган тонн түүхий нүүрсийг боловсруулан 100 мянган тонн шахмал түлш, 11 мянган тонн нефтийн өмнөх бүтээгдэхүүн гарна. 10 гаруй мянган тонн хийн түлш гарах юм.

Энэ нь хийн түлшээр явдаг авто машинд хэрэглэж болох бөгөөд стандарт шаардлагад нийцсэн бүтээгдэхүүн байх юм. Энэ төсөл нийт 22 тэрбум төгрөгийн өртгөөр босох юм байна. Үйлдвэр ашиглалтад орсноор хөрөнгө оруулалтын зардлаа 3.3 жилд нөхөх боломжтой. Эцсийн дүндээ “Багануур” компанийн хөгжил Монгол Улсын хөгжилд тодорхой байр суурь эзлэн хувь нэмрээ оруулж ирсэн.

Тиймээс манай үйлдвэрийн ирээдүй гэрэлтэй байх нь улсын эдийн засаг болон олон мянган ажилтны ирээдүйн амьдралын баталгаа байх учиртай. Үүний тулд үйлдвэрийг хөгжүүлэх, дэлхийн жишигт нийцсэн үйлдвэр болгохын тулд тодорхой алхмуудыг хийх шаардлагатай гэж үздэг.

СУРГАЛТЫН СИМУЛЯТОРЫГ ХҮЛЭЭН АВЛАА

МУИС-ийн Компьютер график, мультимедиа судалгааны нээлттэй лабораторийн эрхлэгч доктор, дэд профессор А.Энхбаяр “Багануур ХК”-тай орчин үеийн дэвшилтэт технологийг үйлдвэрлэлд нэвтрүүлэх, өөрийн орны эрдэмтэн судлаачдын бүтээлийг практикт нэвтрүүлж, инновацийг дэмжихэд хамтран ажиллах зорилгоор байгуулсан төслийн хүрээнд виртуал симуляторын системийг өнөөдөр хүлээлгэн өглөө.Энэхүү сургалтын симулятор нь виртуал реалити технологид суурилсан олон тоглогчтой, хоёр чөлөөний зэрэгтэй, хөдлөгч хавтан бүхий цогц систем юм. Уг систем нь дэлгэцийн болон виртуал орчинд ажиллах боломжтой бөгөөд хэрэглэгч аль горимд ажиллахаа өөрөө сонгох давуу талтай. Сургалтын симуляторт ашиглагдаж байгаа техник ашиглалтын машинуудын гурван хэмжээст загварыг Монголын уурхайнуудад түгээмэл ашиглагддаг CAT 777D машин болон Hitachi ZX870 экскаваторын бодит хэмжээгээр байгуулсан байна. Симуляторыг орчин үеийн дэвшилтэт технологи болон вертуал реалити дээр үндэслэн байгуулж ажиллах орчинг Багануурын ил уурхайн 8*8 километр хэмжээтэй талбайг өндөр нарийвчлалтай байгуулж бодитойгоор хийсэн байна. Өвөл болон зуны улиралд, өдөр болон шөнийн нөхцөлд, мөн цас бороо болон үзэгдэх орчин хязгаарлагдмал нөхцөлд ч дадлага хийх боломжтой байх орчинг сонголтоор бүрдүүлсэн. Мөн симуляторын систем нь дадлагажигчийн ур чадварыг үнэлэх өөрийн үнэлгээний системтэй бөгөөд хоёр симулятор нь дотоод сүлжээгээр хамтран ажиллах боломжтой. Ингэснээр сургагч багш дадлага хийж байгаа дадлагажигчийг хянах боломжтой болсон байна.

 

Виртуал орчин гэдэг нь тусгай төхөөрөмжийн тусламжтайгаар компьютерт байгуулсан орчинг хэрэглэгчид бодит мэтээр дүрслэн үзүүлэхийг хэлдэг.

Өөрөөр хэлбэл хэрэглэгч энэхүү симуляторын VR горимд ажилласнаар тухайн техник ашиглалтын машины виртуал бүхээгт орж ажиллах бөгөөд толинд харах, цонхоор бүх чиглэлд харах, бүх төрлийн удирдах хэрэгслийг бодит мэтээр ашиглах боломжтой юм.

 Хэрэглэгч энэхүү орчинд дуртай зүгтээ харах, орчны дуу авиаг сонсох боломжтой.

   

 

 

 

УРЬДЧИЛАН СЭРГИЙЛЭХ, АНХНЫ ТУСЛАМЖ ҮЗҮҮЛЭХ ДАСГАЛ

 

Уулын нэгдүгээр хэсэг үйл ажиллагаандаа ил аргаар зумпф байгуулан гүний ус шүүрүүлэх ажлыг гүйцэтгэдэг. Эдгээр байгууламж буй зумпф нь 4-10 метр хүртэл ухсан нүхэнд гүний усыг цуглуулан насосоор шахаж зайлуулдаг. Энд ажиллаж байгаа найман зумпфны насосчин нь насос авах, тавих байрлуулах, засварлах ажлын үед усанд унаж осолдох өндөр эрсдэл үүсдэг. Нүүрс гаргалтанд ажиллаж байгаа тоног төхөөрөмжүүд газрын гадаргаас 120 метрийн дор ажиллах тул бороо их орсон үед ажиллаж буй мөргөцөгт үер буух эрсдэл үүсдэг. Үүнээс сэргийлэн ажилчдаа үер усны аюулд нэрвэгдсэн нэгэнд хэрхэн туслах, анхны тусламж хэрхэн үзүүлэх талаар дасгал хичээлийг “Багануур” ХК-ийн Уулын нэгдүгээр хэсэг, Багануур дүүргийн Онцгой байдлын хэлтэс, Улаан Загалмай нийгэмлэгтэй хамтран явууллаа.

 

40 ЖИЛИЙН ОЙН БАЯР НААДАМ

Нар хур тэгширсэн наадмын сайхан өдрүүдэд идэр чийрэг бөхчүүд нь хүчтэй, эргэмэг шандаст хүлгүүд нь хурдан, цэц магнай харваачид нь мэргэн байж хотол түмнээрээ сайхан наадлаа. Их баяр цэнгэл- миний нутгийн дөрвөн зүг, найман зовхист түгэн өргөн дэлгэр сайхан боллоо.

  

40 жилийн ойгоороо “Хангарди” одон хүртлээ

Монголын Уул уурхайн салбарын түүхийн хуудаст нэгэн шинэ тод мөр үлдээсэн үндэсний тэргүүлэгч нүүрсний уурхай “Багануур” ХК 40 жилийн ойгоороо Нийслэлийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын 2018 оны 07 дугаар сарын 27-ны өдрийн 121 дүгээр тогтоолоо Нийслэлийн дээд шагнал “Хангарди” одонгоор шагнууллаа.  40 жилийн хугацаанд 111.1 сая тонн нүүрс олборлож, 111.1 сая тонн нүүрс борлуулж 399.8 сая метр куб хөрс хуулалтын ажил хийж, 729 сая метр куб уулын цулын ажил хийсэн,хариуцлагатайгаар үйл ажиллагаа явуулдаг “Багануур” ХК Хангарди одон хүртлээ.

Хуралд УИХ-ын гишүүн Ц.Мөнх-Оргил, Монгол Улсын Ерөнхий сайдын дэргэдэх эдийн засгийн бодлогын зөвлөлийн ажлын албаны дарга Т.Хаш-Эрдэнэ, Түлш эрчим хүчний сайд асан П.Очирбат, Эрчим хүчний дэд сайд П.Ганхүү, Нийслэлийн Засаг даргын орлогч П.Баярхүү, дүүргийн ИТХ-ын дарга С.Даваасүрэн, НИТХ-ын төлөөлөгч, дүүргийн Засаг дарга Ц.Сандаг-Очир, төлөвлөлтийн инженер А.А.Белинкин болон бусад албаны төлөөлөл оролцов
       

 

ҮНДЭСНИЙ СУРЫН БАГИЙН УЛСЫН АВАРГА ШАЛГАРУУЛАХ ТЭМЦЭЭН ЭХЭЛЛЭЭ

Хариуцлагатай уул уурхайн түүхт “Багануур” ХК-ийн 40 жилийн ойн нэрэмжит Үндэсний сурын багийн улсын аварга шалгаруулах тэмцээн Багануур дүүрэгт эхэллээ.

Эвэр нумыг ившээлгэн байж тавьсан сум нь мэргэн байг.

Wagner Asia
Komit
Mera
Za mine